Lateralność a język

Francuskie Stowarzyszenie Audio-Psycho-Fonologii (Amiens). Referat Doktora Jeana Raynauda, neuropsychiatry w Dax, przedstawiony podczas Dni Spotkań w Pau, 7 i 8 lipca 1979 roku.

Raynaud ujmuje lateralność nie jako zwykłą preferencję manualną, lecz jako zjawisko globalne, angażujące całe ciało, organy zmysłowe i półkule mózgowe. Przyznaje on uchu rolę pierwszorzędną: organ funkcjonalny już od życia wewnątrzmacicznego, zapewnia ono kontrolę głosu poprzez pętlę audio-fonacyjną wykazaną przez Tomatisa. Każdemu uchu odpowiada obwód skrzyżowany odsyłający do jednej półkuli, a przewaga jednego obwodu ukierunkowuje mowę. Praktyka kuracji za pomocą ucha elektronicznego pokazuje, że uprzywilejowując prawy obwód audio-fonacyjny u jąkały lub osoby leworęcznej, uzyskuje się znaczące poprawy mowy, niekiedy spontaniczne uporządkowanie na nowo lateralności manualnej. Powołując się na Meskera, Jousse’a i Jakobsona, autor utrzymuje, że tym, co „lateralizuje", jest przede wszystkim język świata przekazywany przez rytmiczno-melodyjny głos matki. Zaburzenia — jąkanie, dysleksja, zez czynnościowy, opóźnienia — są odczytywane na nowo jako anomalie lateralności i funkcji symbolicznej, wzywające do podejścia spersonalizowanego, a nie czysto nozograficznego.

Kontekst historyczny — Lateralność słuchowa, czyli „ucho kierujące", stanowi jeden z filarów audio-psycho-fonologii opracowanej przez Alfreda Tomatisa: słuchanie, a nie samo tylko słyszenie, warunkuje fonację i dostęp do języka. Referat ten z 1979 roku ilustruje rozprzestrzenianie się tych tez w łonie frankofońskich stowarzyszeń zawodowych, w dialogu z neuropsychologią epoki (Hécaen, Kimura, Witelson).